Web server ko'tarishda bilishingiz kerak bo'ladigan linux kommandalari
Terminal buyruqlari va ularning texnik izohi
1. UFW (Uncomplicated Firewall) boshqaruvi
🔹 UFW holatini tekshirish
sudo ufw status
UFW faollashtirilgan yoki yo‘qligini, shuningdek, joriy xavfsizlik devori qoidalarini ko‘rsatadi.
🔹 SSH uchun ruxsat berish
sudo ufw allow ssh
Tizimga masofaviy SSH ulanishlariga ruxsat beradi (standart port 22).
🔹 Nginx uchun to‘liq ruxsat berish
sudo ufw allow 'Nginx Full'
Nginx’ning HTTP (port 80) va HTTPS (port 443) orqali to‘liq ishlashiga imkon beradi.
🔹 UFW faollashtirish
sudo ufw enable
Tayyorlangan xavfsizlik devori qoidalarini faollashtiradi va tarmoq trafigini boshqaradi.
🔹 UFW holatini qayta tekshirish
sudo ufw status
Faollashtirilganidan keyin xavfsizlik devorining joriy holatini tasdiqlaydi.
2. Nginx veb-serverini boshqarish
🔹 Nginx’ni to‘xtatish
sudo systemctl stop nginx
Nginx veb-serverining ishini to‘xtatadi.
🔹 Nginx’ni ishga tushirish
sudo systemctl start nginx
Nginx veb-serverini ishga tushiradi.
🔹 Nginx’ni qayta ishga tushirish
sudo systemctl restart nginx
Konfiguratsiya o‘zgarishlarini qo‘llash yoki xizmatni yangilash uchun Nginx’ni qayta ishga tushiradi.
🔹 Nginx xizmat holatini tekshirish
sudo systemctl status nginx
Nginx ishlayotgan yoki to‘xtatilganligini tekshiradi va muammolar bo‘lsa, ularni ko‘rsatadi.
🔹 Nginx’ni avtomatik yuklanishga sozlash
sudo systemctl enable nginx
Tizim qayta ishga tushirilganda, Nginx avtomatik ishga tushishi uchun sozlaydi.
3. Foyllar va kataloglarni boshqarish
🔹 Joriy katalogdagi fayl va papkalarni ro‘yxatlash
ls
Hozirgi katalogdagi fayllar va papkalarni ko‘rsatadi.
🔹 Fayllar va kataloglarni batafsil ro‘yxatlash
ls -lrp
Fayllarning ruxsatlari, egasi, hajmi va sanasi kabi batafsil ma’lumotlarni ko‘rsatadi, papkalarni / bilan belgilaydi.
🔹 Ishchi katalogni o‘zgartirish
cd /var/www/html
Ishchi katalogni /var/www/html ga o‘zgartiradi (bu odatda Nginx yoki Apache uchun asosiy veb-katalog hisoblanadi).
🔹 Joriy katalog manzilini ko‘rsatish
pwd
Hozirgi ishchi katalogni (absolyut yo‘lni) ekranga chiqaradi.
4. Fayllarni yaratish va o‘zgartirish
🔹 Terminalga matn chiqarish
echo "helloworld"
helloworld matnini terminalga chiqaradi.
🔹 Bo‘sh fayl yaratish
touch index.html
index.html nomli bo‘sh faylni yaratadi.
🔹 Superuser huquqlari bilan fayl yaratishga harakat qilish
sudo touch index.html
Superuser huquqlari bilan index.html faylini yaratishga harakat qiladi (biroq, ba’zi hollarda ruxsat yetarli bo‘lmasligi mumkin).
🔹 Faylga matn yozish (faylni to‘liq o‘rnini bosadi)
sudo echo "Helloworld" > index.html
index.html fayliga "Helloworld" matnini yozadi va mavjud kontentni o‘chiradi.
🔹 Faylni tahrirlash (Vi muharriri orqali)
sudo vi index.html
index.html faylini Vi muharririda superuser huquqlari bilan ochadi va tahrirlashga imkon beradi.
🔹 Faylni o‘chirish
sudo rm index.html
index.html faylini superuser huquqlari bilan o‘chiradi.
Xulosa
Bu buyruqlar Unix/Linux tizimlarida firewallni boshqarish, veb-serverni sozlash va fayl tizimi bilan ishlash uchun zarur bo‘lgan asosiy buyruqlardir. Bular tizim administratorlari va veb-ishlab chiquvchilar uchun muhim vositalar hisoblanadi.
